Centralna izborna komisija (CIK) Kosova donela je danas odluku koja suštinski potvrđuje ono na šta su nedeljama upozoravale organizacije civilnog društva i izborni posmatrači: glasovi sa svih biračkih mesta na Kosovu biće ponovo prebrojani.Odluka se odnosi na ukupno 2.557 biračkih mesta u svim opštinama, a doneta je nakon što su preliminarni nalazi ukazali na masovna i sistemska odstupanja u brojanju preferencijalnih glasova za kandidate.Istovremeno, CIK je odlučio i da prekine mandate predstavnicima političkih subjekata u Opštinskoj izbornoj komisiji u Prizrenu, koja se izdvojila kao najproblematičniji slučaj.Rezultati novog brojanja, analitičari upozoravaju, mogli bi da stignu najranije sredinom februara, što Kosovo dovodi u još veći rizik da ne dobije set zakona koje još uvek neformirana skupština mora da ratifikuje, uključujući i preko potreban novčani fond EU.
Jednoglasna odluka CIK-a: potpuno ponovno brojanje u svim opštinama
Na današnjoj, petoj sednici CIK-a, kojom je predsedavao Krešnik Radonjići, svi članovi Komisije glasali su za dve ključne odluke: Potpuno ponovno brojanje glasova na svim biračkim mestima u 28 opština; prekid mandata predstavnicima političkih subjekata u Opštinskoj izbornoj komisiji Prizren.
Time je praktično proširen raniji plan CIK-a od 13. januara, prema kojem je u deset opština bilo predviđeno potpuno ponovno brojanje, dok je u preostalih 28 trebalo da se prebroji samo 10 odsto biračkih mesta.
Nakon današnje odluke, sva biračka mesta na Kosovu, ukupno njih 2.557, biće obuhvaćena ponovnim brojanjem.
Prvi nalazi: partijski glasovi stabilni, preferencijalni – duboko kompromitovani.
Predsedavajući CIK-a Krešnik Radonjići saopštio je da je Komisija danas primila preliminarni izveštaj o dosadašnjem procesu ponovnog brojanja, koji se sprovodi u Centru za brojanje i rezultate (CBR).
„Kada govorimo o glasovima za političke subjekte, promene su minimalne i gotovo zanemarljive. To znači da su partijski rezultati u najvećoj meri tačno prebrojani i predstavljeni“, rekao je Radonjići.
Međutim, potpuno drugačija slika pojavljuje se kod glasova za kandidate unutar lista.
Prema njegovim rečima, dosadašnje ponovno brojanje pokazalo je ozbiljne i masovne nepravilnosti: Nakon ponovnog brojanja, kandidatima je ukupno oduzeto 36.007 glasova koji su im prethodno bili pripisani.
Istovremeno, dodato im je 20.978 glasova koji uopšte nisu bili evidentirani u opštinskim centrima za brojanje.
„Ovi podaci jasno ukazuju da je proces brojanja preferencijalnih glasova za kandidate imao ozbiljne nedostatke i nepravilnosti“, naglasio je Radonjići.
Prizren kao ekstreman slučaj: desetine hiljada spornih glasova
Numerička analiza posebno izdvaja Prizren kao najekstremniji primer.
U toj opštini je, nakon ponovnog brojanja u CBR-u oduzeto 29.343 glasa kandidatima koji su im bili upisani u opštinskom centru za brojanje, a dodato 16.366 glasova koji prethodno nisu bili pravilno evidentirani.
Iako u drugim opštinama razlike nisu dostizale ovakav obim, CIK konstatuje da su i tamo uočeni obrasci grešaka i odstupanja koji ne mogu biti objašnjeni slučajnošću.
Mandati već počeli da se menjaju
Dosadašnji rezultati ponovnog brojanja već su proizveli konkretne političke posledice.
Jedan poslanički mandat u Skupštini Kosova već je promenio vlasnika.
Vršilac dužnosti ministra regionalnog razvoja i predsednik Demokratske turske partije Fikrim Damka ostao je bez mandata nakon što mu je oduzeto 88 glasova.
Njegovo mesto zauzeo je Ergilj Mazrek, četvrti kandidat sa iste liste, koji je nakon korekcija imao 90 glasova više od Damke.
Ovaj slučaj dodatno je pojačao zabrinutost da bi potpuno ponovno brojanje moglo dovesti do novih promena u raspodeli mandata, posebno unutar velikih parlamentarnih stranaka.
Posmatrači: potvrda onoga što smo tražili od početka
Menadžer Kosovskog demokratskog instituta i jedan od ključnih analitičara platforme „Demokratija na delu“, Eugen Cakoli, suštinski je podsetio na to današnja odluka CIK-a potvrđuje ranije zahteve civilnog društva.
„Delimična ponovna brojanja ne mogu garantovati pouzdanost konačnih rezultata. Odstupanja su uočena i u opštinama sa potpunim brojanjem i u onima obuhvaćenim uzorkom od 10 odsto, što jasno pokazuje da problem nije izolovan“, poručio je Cakoli.
Prema njegovim rečima, samo potpuno ponovno brojanje svih preferencijalnih glasova može obezbediti da volja birača bude tačno odražena i da nijedno biračko mesto ne ostane van provere, jer i jedno neprovereno mesto može uticati na rangiranje kandidata i dodelu mandata.
Masovna izborna krađa ili sistemski kolaps?
U javnosti su se još prošle nedelje pojavile i ozbiljne optužbe o „masovnoj izbornoj krađi“. Politički analitičar Iljir Deda upozorio je da su „stotine članova biračkih odbora svih partija“ učestvovale u krivičnim delima manipulacije glasovima, zahtevajući krivičnu odgovornost ne samo za izvršioce, već i za nalogodavce.
Cakoli je dodatno upozorio da se relativizacija izborne krađe predstavlja kao odbrana kriminala, naglašavajući da svi koji su učestvovali u manipulaciji moraju snositi individualnu krivičnu odgovornost.
Rezultati tek sredinom februara, ili kasnije
Prema procenama Eugenija Cakolija, uz postojeći kapacitet CIK je do sada prebrojavao u proseku oko 80 glasačkih kutija dnevno.
Čak i uz povećanje kapaciteta, potpuno ponovno brojanje potrajaće najmanje dve nedelje.
Nakon toga slede rokovi za žalbe CIK-u, IPŽP-u i Vrhovnom sudu, što znači da bi sertifikacija konačnih rezultata mogla uslediti tek sredinom februara, a u pesimističnom scenariju čak krajem februara ili početkom marta.
CIK je saopštio i da će sva saznanja iz procesa ponovnog brojanja biti prosleđena tužilaštvu, uz punu institucionalnu saradnju.
Posmatrači insistiraju da istrage ne smeju ostati na tehničkom nivou, već da moraju obuhvatiti i kandidate koji su imali direktnu korist od manipulacija.
