Asocijacija kosovskih opština (AKK) najavila je za 1. septembar protest ispred zgrade Vlade u Prištini, sa zahtevom za zaštitu opštinskih budžeta, imovine i nadležnosti i „zaustavljanje intervencija centralnog nivoa u lokalnu autonomiju“. Odluka dolazi nakon višemesečnih sporova opština sa centralnim vlastima oko zapošljavanja, finansiranja, imovine i nadležnosti, tokom kojih je AKK više puta upozoravala na, kako tvrdi, centralizaciju vlasti. Pitanje odnosa Prištine i lokalnih samouprava time dobija dodatnu težinu upravo u trenutku kada se ponovo govori i o pravnom okviru lokalne samouprave, koji počiva na zakonu iz 2008. godine.
Odluka o protestu doneta je danas na sastanku Saveta gradonačelnika Asocijacije kosovskih opština.
Protest će biti održan 1. septembra u 11 časova ispred zgrade Vlade u Prištini.
AKK je navela čitav niz zahteva.
„Gradonačelnici su se saglasili da kroz ovaj protest zatraže zaštitu budžeta, imovine i nadležnosti opština, nadoknadu obaveza koje proizilaze iz kolektivnih ugovora, primenu stope radnog iskustva od 0,5 odsto iz budžeta centralnog nivoa, nadoknadu štete od poplava, pravično finansiranje opština i zaustavljanje intervencija centralnog nivoa u lokalnu autonomiju“, saopštila je Asocijacija.
Protest će, kako najavljuju, biti „miran, institucionalan i nestranački“, a njegov cilj je, navode, zaštita interesa opština i građana.
„Prvog septembra, opštine Kosova zajedno podižu glas“, poručila je AKK.
Od pojedinačnih sporova do zajedničkog protesta
Najava protesta nije prvi sukob Asocijacije kosovskih opština sa centralnim nivoom vlasti tokom ove godine.
Jedno od posebno otvorenih pitanja jeste zapošljavanje opštinskih službenika.
AKK je u maju najavila osporavanje pred Ustavnim sudom Uredbe o postupku prijema u državnu službu, koju je Vlada usvojila u januaru ove godine.
Zahtev za ocenu ustavnosti potom je 28. maja, u ime opština, Ustavnom sudu predao predsednik opštine Orahovac Smajlj Ljatifi.
Asocijacija tvrdi da pojedine odredbe uredbe zadiru u ustavno garantovanu lokalnu samoupravu i vode centralizaciji procedura zapošljavanja opštinskih službenika.
Izvršni direktor AKK Sazan Ibrahimi sredinom jula je, dok se još čekala odluka Ustavnog suda, njihov stav obrazložio ovako:
„Smatramo da postoji povreda lokalne autonomije, na osnovu Ustava, Evropske povelje o lokalnoj samoupravi i važećeg zakonodavstva koje daje i garantuje autonomiju opštinama.“
Vlada je odbacila takvo tumačenje, tvrdeći da su centralizovane procedure zapošljavanja predviđene za Kancelariju premijera, ministarstva i izvršne agencije, dok opštine svoje postupke zapošljavanja sprovode samostalno.
Sporovi opština i centralnog nivoa, međutim, nisu ostali samo na zapošljavanju. Poslednjih meseci otvarana su i pitanja opštinskih budžeta, sopstvenih prihoda, kolektivnih ugovora, javne imovine i granica nadležnosti centralnih i lokalnih institucija.
Današnja odluka je korak dalje u otporu prema centralnim vlastima, koje, štaviše, istovremeno funkcionišu iako sve vreme u tehničkom mandatu: različite primedbe sada su objedinjene u zajedničku platformu gradonačelnika i najavu protesta neposredno ispred Vlade.
U središtu spora – koliko autonomije imaju opštine
Iza pojedinačnih zahteva nalazi se šire pitanje koje AKK sve otvorenije postavlja – gde prestaju ovlašćenja centralnih institucija, a počinje ustavno i zakonski garantovana autonomija lokalne samouprave.
To pitanje ima dodatnu težinu zbog pravnog okvira na kojem počiva sistem opština na Kosovu.
Osnovni Zakon br. 03/L-040 o lokalnoj samoupravi donet je još 2008. godine i do danas predstavlja temelj organizacije lokalne vlasti.
Za srpsku zajednicu njegov značaj je posebno veliki.
Pored opštih pravila funkcionisanja opština, zakon uređuje i proširene nadležnosti pojedinih opština sa srpskom većinom – uključujući sekundarnu zdravstvenu zaštitu u Severnoj Mitrovici, Gračanici i Štrpcu, visoko obrazovanje u Severnoj Mitrovici i posebne nadležnosti u oblasti kulture. Zakon sadrži i posebno rešenje za izbor lokalnih policijskih komandira u opštinama sa srpskom većinom.
Zbog toga pitanje eventualnih promena sistema lokalne samouprave za srpsku zajednicu nije samo pitanje administrativnog funkcionisanja opština, već i očuvanja institucionalnih garancija ugrađenih u decentralizacioni okvir iz 2008. godine.
KoSSev sutra: Šta je već pokušano i šta bi nove izmene značile za srpske opštine
KoSSev je prethodnih dana detaljno analizirao važeći Zakon o lokalnoj samoupravi, dokumentaciju Skupštine i neuspešni Nacrt zakona 08/L-104, kojim je Vlada Aljbina Kurtija 2021. i 2022. pokušala da izmeni zakon iz 2008. godine.
Jedan od važnih nalaza jeste da tadašnji nacrt, iako je predviđao niz promena u funkcionisanju opština i njihovom odnosu sa centralnim nivoom, ipak nije predlagao ukidanje niti sužavanje postojećih proširenih nadležnosti opština sa srpskom većinom u zdravstvu, visokom obrazovanju i kulturi, niti posebnog rešenja za lokalne policijske komandire.
Nacrt je stigao do Skupštine, ali glasanje u načelu nikada nije uspešno završeno i nije postao zakon.
KoSSev sutra objavljuje detaljnu analizu – šta tačno garantuje zakon koji je na snazi već 18 godina, šta je Kurtijeva vlada pokušala da promeni 2021/22, zašto taj pokušaj nije uspeo, gde se danas vode sporovi između opština i centralnog nivoa i, posebno, šta bi eventualno ponovno otvaranje ovog zakona moglo da znači za opštine sa srpskom većinom i njihove proširene nadležnosti.
