Srpska pravoslavna crkva danas proslavlja Svetog Savu III, arhiepiskopa srpskog koji je početkom XIV veka predvodio Srpsku arhiepiskopiju i ostao upamćen kao jedan od najbližih saradnika kralja Milutina u vremenu velikog procvata crkvenog graditeljstva i duhovnog života.
Na čelo Srpske arhiepiskopije izabran je 1309. godine, nakon smrti arhiepiskopa Jevstatija II, a tom službom rukovodio je do upokojenja 1316. godine.
Pre izbora za arhiepiskopa, Sveti Sava III bio je monah i iguman manastira Hilandara, gde je stekao bogoslovsko obrazovanje. Kasnije je izabran za episkopa prizrenskog, a upravo je taj period njegove službe ostavio posebno značajan trag u Prizrenu.
Episkop prizrenski i Bogorodica Ljeviška
Ime Svetog Save III neraskidivo je povezano sa Crkvom Bogorodice Ljeviške u Prizrenu, zadužbinom kralja Milutina, koja je obnovljena početkom XIV veka.
Kao episkop prizrenski nadgledao je radove na obnovi ovog hrama, jednog od najznačajnijih spomenika srpske srednjovekovne sakralne arhitekture. Njegovo učešće potvrđuju istorijski i ktitorski natpisi sačuvani na Bogorodici Ljeviškoj, u kojima se pominje episkop Sava, potonji arhiepiskop Sava III.
Na čelu Srpske arhiepiskopije
Po stupanju na arhiepiskopski tron nastavio je da sarađuje sa kraljem Milutinom u periodu intenzivne obnove i podizanja svetinja.
Istorijski izvori beleže da se kralj Milutin sa njim savetovao u vezi sa podizanjem manastira Banjske, svoje buduće zadužbine, čiji završetak Sveti Sava III nije dočekao.
U njegovim poveljama nalazi se i titula „arhiepiskop svih srpskih i pomorskih zemalja”, koja svedoči o tadašnjoj organizaciji i položaju Srpske arhiepiskopije.
Briga za Hilandar
Prema svedočenju njegovog naslednika, arhiepiskopa Nikodima, Sveti Sava III nastavio je da ispunjava zavet prvog srpskog arhiepiskopa Svetog Save, pružajući redovnu pomoć manastiru Hilandaru, koji je i u njegovo vreme ostao najznačajnije duhovno središte srpskog monaštva.
Njegova služba ostala je upamćena po brizi za Crkvu, očuvanju svetinja i podršci velikim graditeljskim poduhvatima koji su obeležili epohu kralja Milutina.
Srpska pravoslavna crkva njegov spomen proslavlja danas, 26. jula po crkvenom, odnosno 8. avgusta po gregorijanskom kalendaru.
