Srpska pravoslavna crkva danas, 8. avgusta, proslavlja Prepodobnu mučenicu Paraskevu, u narodu poznatiju kao Trnovu Petku. Reč je o ranohrišćanskoj svetiteljki koju ne treba poistovećivati sa Prepodobnom mati Paraskevom – Svetom Petkom, čiji se praznik proslavlja 27. oktobra.
Na Kosovu ovaj praznik zauzima posebno mesto kod pobožnog naroda. U brojnim srpskim sredinama Trnova Petka je hramovna slava, a vernici je poštuju kao zaštitnicu porodice, bolesnih i putnika. Praznik tradicionalno okuplja veliki broj ljudi na svetim liturgijama, litijama i narodnim saborima.
Najveće okupljanje i ove godine održava se u Lapljem Selu kod Gračanice, gde je hram posvećen ovoj svetiteljki i gde se Trnova Petka proslavlja kao hramovna slava. Nakon Svete liturgije tradicionalno slede litija, blagosiljanje slavskih darova i narodni sabor koji okuplja vernike iz centralnog Kosova i drugih krajeva.
Svetinje Svete Petke kroz vekove
Trag poštovanja prema Svetoj Petki na Kosovu ostao je zabeležen kroz brojne hramove i svetinje koje vekovima nose njeno ime.
U Sredačkoj župi kod Prizrena nalazili su se ostaci Crkve Svete Petke u Sredskoj. Ova srednjovekovna svetinja pomenuta je u povelji manastira Svetih Arhangela iz 1348. godine, gde se navodi kao granična tačka između sela Sredska i Planjane. Danas od crkve postoje samo ostaci, ali njen pomen u srednjovekovnoj povelji svedoči o starom kultu Svete Petke na ovom prostoru.
U Mušutištu kod Suve Reke nalazila se srednjovekovna Crkva Svete Petke, koja se pominje u poveljama iz XIV veka. Ova stara pravoslavna svetinja predstavljala je deo duhovnog nasleđa ovog kraja, ali je teško stradala i porušena tokom ratnih događaja 1999. godine.
U Mušnikovu kod Prizrena nalazi se Crkva Svete Petke, podignuta 1563/1564. godine. Ovaj hram predstavlja jedno od vrednih ostvarenja srpske baštine ovog prostora. Prvobitno je bio posvećen Svetim apostolima Petru i Pavlu, a kasnije je dobio današnju posvetu.
U Drsniku kod Kline nalazi se crkva Svete Petke, mala jednobrodna svetinja koja se prema podacima SANU datuje u sedamdesete godine XVI veka. Sa fasadama malterisanim preko kamenog sokla i krovom pokrivenim kamenim pločama, crkva čuva ostatke živopisa koji, prema stručnim ocenama, predstavljaju delo iskusne zografske radionice. Stradala je u požaru 1999. godine, kada je izgubljen prvobitni izgled freskopisa.
Pored ovih svetinja, praznik Prepodobne mučenice Paraskeve proslavlja se i u drugim srpskim sredinama na Kosovu i Metohiji, gde se služe praznične liturgije, vernici okupljaju u molitvi, a posećuju se i vodice posvećene ovoj svetiteljki.
Ranohrišćanska mučenica
Prema crkvenom predanju, Prepodobna mučenica Paraskeva rođena je u Rimu u pobožnoj hrišćanskoj porodici. Posle smrti roditelja razdelila je svoje imanje siromašnima, zavetovala se na devstvenost i život posvetila propovedanju hrišćanske vere.
Zbog ispovedanja Hrista izvedena je pred rimske vlasti, podvrgnuta teškim mukama i na kraju postradala za veru. Zbog takvog podviga Crkva je poštuje kao prepodobnu mučenicu.
Duboko ukorenjen narodni kult
Poštovanje Trnove Petke među Srbima traje vekovima. U narodnoj tradiciji njen praznik spada među letnje ženske praznike. U mnogim krajevima sačuvan je običaj da se toga dana ne obavljaju teži poslovi u kući i na njivi, dok se žene posebno mole za zdravlje porodice, dece i doma.
Na Kosovu kult ove svetiteljke naročito je izražen kroz hramovne slave, zavetne litije i okupljanja oko crkava i svetih izvora, čime se čuva kontinuitet verskog i narodnog života u srpskim sredinama.
