Kongresmeni Sjedinjenih Američkih Država Kit Self (Keith Self) i Suhas Subramanjam (Suhas Subramanyam) borave danas u poseti Preševu, gde su se sastali sa predstavnicima Albanskog nacionalnog saveta. Ova poseta dolazi nakon što je Odbor za spoljne poslove američkog Kongresa 22. januara ove godine, usvojio većinom glasova novi nacrt zakona koji ima za cilj da se pozabavi „sistematskom diskriminacijom albanske manjine u Srbiji“ – posebno u opštinama Preševo, Medveđa i Bujanovac.
O poseti američkih kongresmena izvestio je danas predsednik ovog saveta, Enkel Redžepi, uz komentar da je ovo „veliki dan za Dolinu“, uz emotikone američke i albanske zastave.
Iste zastave bile su postavljene i tokom sastanka sa američkim kongresmenima.
On je, kako navodi, zajedno sa poslanikom u Skupštini Srbije Šaipom Kamberijem i saradnicima, kongresmenima u prostorijama Saveta upriličio prijem, nakon čega je održan sastanak na kojem su otvorene teme koje se, kako je navedeno, već decenijama odnose na položaj srpskih Albanaca u opštinama na jugu Srbije, odnosno Preševu, Bujanovcu i Medveđi.
Kao ključni problemi, navodi on, istaknuti su:
„Nedostatak investicija, blokiranje sredstava od strane Republike Kosovo za Albanski nacionalni savet, centralizam države u svakoj instituciji, neuspeh u otvaranju graničnog prelaza Miratovac–Lojane, neuspeh u sprovođenju Plana od 7 tačaka i Akcionog plana za integraciju Albanaca u državne institucije su jasan dokaz diskriminatorskog pristupa, između ostalog“.
Sastanku je, kako navodi, prisustvovala i Teuta Fazliu iz Bujanovca, čiji je slučaj pasivizacije adrese, kako je navedeno, prosleđen Evropskom sudu za ljudska prava u Strazburu.
„Kongresmeni su imali priliku da od nje lično čuju konkretne primere kako pasivizacija adresa posebno selektuje Albance“.
Razgovarano je, kako se navodi, i o predlogu zakona kongresmena Kita Selfa, koji, kako tvrde, ima podršku iz obe političke partije u SAD.
„Predlog zakona kongresmena Kita Selfa, koji je naišao na podršku oba politička tabora u SAD, ostaje naša velika nada za međunarodnu podršku koja će primorati Vladu Srbije da zaustavi diskriminaciju i kršenje osnovnih ljudskih prava Albanaca u Preševskoj dolini. Zbog toga smo se iskreno zahvalili američkim kongresmenima, još jednom ističući da Albanci uopšte, a posebno oni iz doline, ostaju najproameričkija zajednica u regionu“.
Američki kongresmeni danas treba da se sastanu i sa gradonačelnicom opštine Preševo, Arditom Sinani, izvestili su mediji u Prištini još juče.
Nakon toga, kako su naveli, očekuje se njihov dolazak na Kosovo.
Internacionalizacija
U američkom Kongresu Sjedinjenih Američkih Država u proceduri je nacrt zakona pod nazivom „Presevo Valley Discrimination Assessment Act“, kojim se traži da Stejt department izradi detaljan izveštaj o položaju Albanaca u Preševskoj dolini, odnosno u opštinama Preševo, Bujanovac i Medveđa.
Predlog, koji je 3. decembra 2025. podneo kongresmen Kit (Keith) Self, već je razmatran i usvojen na nivou Odbora za spoljne poslove Predstavničkog doma, a fokusira se na navode o pasivizaciji adresa, upotrebi albanskog jezika u institucijama, priznavanju diploma i mogućoj diskriminaciji u obrazovanju.
Dok se u Prištini i među albanskim političkim predstavnicima sa juga Srbije ovaj potez tumači kao važan politički signal i „istorijski iskorak“, u Beogradu i delu stručne javnosti preovlađuje stav da je reč pre svega o instrumentu političkog pritiska, čiji je zakonodavni ishod neizvestan i koji bi mogao ostati na dugotrajnoj parlamentarnoj proceduri.
Godinama, čak i decenijama unazad, kontinuirani su napori da se pitanje položaja Albanaca na jugu Srbije internacionalizuje, od oružane pobune OVPMB nakon uspostavljanja demokratske vlade pod vođstvom sada ubijenog premijera Zorana Đinđića, do današnjih dana.
Albanski predstavnici sa juga su u više navrata i pisali i boravili u američkoj prestonici, kao i u evropskim, uključujući Strazbur i Brisel, ukazujući na ono što opisuju kao diskriminaciju albanskog naroda na jugu Srbije, sa pasivizacijom adresa kao okosnicom.
Uz podršku, pre svega, poslednje kosovske vlade i samog premijera, Aljbina Kurtija, albanski predstavnici sa juga Srbije pitanje položaja Albanaca povezuju sa tzv. principom reciprociteta u ostvarivanju prava Srba na Kosovu. I Kurti i Albanci iz Srbije kontinuirano pozivaju da se ovo pitanje uključi u briselski dijalog. Članovi njegovog kabineta, među kojima i donedavno glavni pregovarač Besnik Bisljimi, na tome su više puta insistirali i pred međunarodnim posrednicima – ali, za sada, bez uspeha.
Inače, ni kod kosovskih političara u vlasti, medija, kao ni kod više političkih predstavnika Albanaca na jugu se gotovo ne može čuti da ove opštine kategorišu kao deo Srbije, osim u optužbama. Uglavnom se koristi termin „Dolina“, „Albanci iz Doline“ ili „Preševska dolina“.
Srpske vlasti odbijaju navode o diskriminaciji.
