Srpska pravoslavna crkva i vernici danas obeležavaju Đurđevdan, praznik posvećen Svetom Georgiju, dok Goranci na jugu Kosova ovaj dan proslavljaju kao svoj najveći praznik – Dan Goranaca.
Đurđevdan, koji se praznuje 6. maja, u narodnom verovanju označava granicu između zime i leta, ali i početak proleća i novog ciklusa u prirodi.
Kako je danas podsetio Narodni muzej u Kraljevu, Sveti Georgije bio je rimski oficir i hrišćanski mučenik koji je stradao početkom 4. veka, tokom progona hrišćana u vreme cara Dioklecijana. U hrišćanskoj tradiciji poznat je kao zaštitnik vere, a u ikonografiji se najčešće prikazuje kao vitez na konju koji ubija aždaju, simbolično predstavljajući pobedu dobra nad zlom.
Prema narodnim običajima, na ovaj praznik pletu se venci od đurđevskog cveća, kuće se kite zelenilom, a vernici se umivaju vodom u kojoj je odstajalo prolećno bilje. U pojedinim krajevima zadržan je i običaj kupanja u rekama, za koje se veruje da donosi zdravlje i zaštitu tokom cele godine.
Gora oživi za praznik: dijaspora se vraća kući
Poseban značaj Đurđevdan ima za Gorce, koji se na ovaj dan iz različitih krajeva sveta vraćaju u Goru, na jugu Kosova, gde se praznik obeležava uz tradicionalna okupljanja.
Uprkos dugogodišnjem iseljavanju, kada je broj Goranaca sa više od 20.000 spao na oko 8.000, mnoga sela upravo za Đurđevdan ponovo ožive.
Na otvorenom se organizuju veselja uz tradicionalno dvotaktno „oro“, zvuke zurli, tapana i ćiftelije, dok učesnici nose narodnu nošnju i čuvaju stare običaje.
Goranci, islamske veroispovesti i slovenskog porekla, ističu da neguju sopstvenu tradiciju i način života, ali da ih i dalje brine odlazak sa vekovnih ognjišta.
Đurđevdan se obeležava među različitim zajednicama i verama – pravoslavcima, katolicima i muslimanima, pod različitim nazivima (Sv. Đorđe, Đurđevdan, Đurđovdan, Ml’zigruda, Premlaz, Erdelezi) na čitavoj teritoriji Srbije, a njegovo praznovanje posebno je naglašeno u oblastima sa razvijenijim stočarstvom.
Praznik je 2015. godine upisan u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije, dok je običaj krsne slave godinu ranije uvršten na UNESCO listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva.
S druge strane, običaj proslavljanja krsne slave je 2014. upisan i na UNESCO-vu Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva.
Praznik zdravlja, plodnosti i zajedništva
Običaji vezani za Đurđevdan imaju za cilj da obezbede zdravlje, napredak i dobru godinu, pa su uoči praznika žene brale lekovito bilje koje se potapa u vodu, dok su se kapije i kuće ukrašavale zelenilom.
Đurđevdan je kroz istoriju ostao i simbol okupljanja, obnove i zajedništva, a na Kosovu se posebno izdvaja kao dan kada se, makar privremeno, vraća život u sredine pogođene migracijama.
KoSSev čestita Đurđevdan svima koji danas proslavljaju
